Hoe werkt botox?

Hoe werkt Botox? Botulinetoxine type A remt tijdelijk de afgifte van acetylcholine bij de zenuwuiteinden die een behandelde spier aansturen. Daardoor neemt de signaaloverdracht naar die spier af en vermindert de contractiekracht. De huid plooit tijdens mimiek minder diep, waardoor vooral dynamische rimpels zachter kunnen worden.

De werking ontstaat niet onmiddellijk. Het effect bouwt zich gedurende de eerste dagen op. Daarna herstelt de communicatie tussen zenuw en spier geleidelijk en keert de beweging stapsgewijs terug.

Botox vult geen rimpel op en voegt geen volume toe. Op deze pagina leest u waar botulinetoxine werkt, waarom het resultaat tijdelijk is en welke factoren het zichtbare effect beïnvloeden.

Lees ook het algemene overzicht van Botoxbehandelingen.

Wat is Botox precies?

Botox is een merknaam voor een receptplichtig geneesmiddel met botulinetoxine type A. In het dagelijks taalgebruik wordt “Botox” vaak gebruikt als algemene benaming voor behandelingen met botulinetoxine, ook wanneer een arts een ander geregistreerd product gebruikt.

Botulinetoxine type A is de werkzame stof. Deze stof remt tijdelijk de overdracht van bepaalde zenuwsignalen naar spieren of klieren.

Er bestaan meerdere geneesmiddelen met botulinetoxine type A. De dosering wordt uitgedrukt in eenheden die bij het specifieke product horen. Eenheden van verschillende merken kunnen daarom niet automatisch één op één worden omgerekend.

De arts kiest het product, de dosis en de injectieplaatsen op basis van onder meer:

• het behandeldoel;

• de doelspier;

• de spiersterkte;

• de individuele anatomie;

• eerdere behandelingen;

• medische geschiktheid.

De geregistreerde toepassingen verschillen per geneesmiddel. Een arts hoort toe te lichten wanneer een voorgestelde behandeling buiten de geregistreerde indicatie wordt uitgevoerd.

Hoe communiceert een zenuw met een spier?

Een gezichtsspier trekt samen nadat deze een signaal van een motorische zenuw heeft ontvangen. Dit proces begint wanneer de hersenen via een zenuw een impuls naar de spier sturen.

De rol van acetylcholine

Aan het uiteinde van de zenuw wordt acetylcholine afgegeven. Acetylcholine is een boodschapperstof, ook wel neurotransmitter genoemd. De stof brengt het signaal van de zenuw over naar de spier.

Het contactgebied tussen het zenuwuiteinde en de spier wordt de neuromusculaire overgang of motorische eindplaat genoemd.

Acetylcholine steekt deze kleine overgang over en bindt aan receptoren op de spier. De spier reageert daarop door samen te trekken.

Van spierbeweging naar een zichtbare lijn

Wanneer u fronst, lacht of uw wenkbrauwen optrekt, trekken specifieke gezichtsspieren samen. De huid boven deze spieren beweegt mee en wordt plaatselijk geplooid.

Bij herhaalde mimiek verloopt het proces als volgt:

• een zenuw stuurt een impuls;

• het zenuwuiteinde geeft acetylcholine af;

• de spier wordt geactiveerd;

• de spier trekt samen;

• de huid wordt tijdens de beweging geplooid.

Lijnen die vooral tijdens beweging zichtbaar worden, heten dynamische rimpels. Wanneer een lijn ook in rust zichtbaar blijft, spreken we van een statische rimpel.

Hoe remt Botox de signaaloverdracht?

Eenvoudig uitgelegd

De communicatie tussen een zenuw en spier werkt als het doorgeven van een bericht. De zenuw verstuurt de boodschap en acetylcholine zorgt ervoor dat de spier deze ontvangt.

Botulinetoxine type A vermindert tijdelijk de hoeveelheid acetylcholine die bij het behandelde zenuwuiteinde wordt afgegeven. De doelspier ontvangt daardoor minder stimulatie en trekt minder sterk samen.

De zenuwimpuls bereikt het zenuwuiteinde nog steeds. Het verschil is dat minder van de boodschapperstof wordt vrijgegeven die nodig is om de spier te activeren.

Medisch uitgelegd

Acetylcholine wordt in het zenuwuiteinde opgeslagen in kleine synaptische blaasjes. Om acetylcholine vrij te geven, moeten deze blaasjes zich met het celmembraan van het zenuwuiteinde verbinden.

Bij dit proces zijn meerdere eiwitten betrokken. Een daarvan is SNAP-25. Botulinetoxine type A beïnvloedt dit eiwit, waardoor de blaasjes minder acetylcholine kunnen afgeven.

Hierdoor neemt de signaaloverdracht aan de neuromusculaire overgang tijdelijk af. Afhankelijk van de dosis kan de zenuw-spieroverdracht gedeeltelijk of sterker worden geremd.

Het cosmetische doel is doorgaans een gecontroleerde vermindering van beweging, niet het automatisch uitschakelen van alle gezichtsmimiek.

Waarom dosering en injectieplaats belangrijk zijn

Het zichtbare effect hangt onder meer af van:

• de behandelde doelspier;

• de kracht en omvang van die spier;

• de injectieplaatsen;

• de gebruikte dosis;

• de samenwerking met omliggende spieren;

• de anatomie van de patiënt.

De arts beoordeelt daarom niet alleen de rimpel, maar vooral welke beweging de rimpel veroorzaakt. Een hogere dosis dan passend of een ongunstige plaatsing kan meer beweging verminderen dan gewenst of een nabijgelegen spier beïnvloeden.

Dynamische en statische rimpels

Dynamische rimpels

Dynamische rimpels ontstaan of worden duidelijker tijdens gezichtsbewegingen, zoals fronsen, lachen of het optrekken van de wenkbrauwen.

Spierbeweging is hierbij direct verantwoordelijk voor het plooien van de huid. Omdat Botox de activiteit van een doelspier tijdelijk kan verminderen, zijn dynamische rimpels het meest rechtstreeks met deze behandeling verbonden.

Voorbeelden zijn fronsrimpels, voorhoofdsrimpels en kraaienpootjes.

Statische rimpels

Statische rimpels blijven zichtbaar wanneer het gezicht ontspannen is.

Herhaalde spierbeweging kan aan het ontstaan ervan hebben bijgedragen, maar ook huidkwaliteit, elasticiteit, volumeverlies en natuurlijke veroudering spelen een rol.

Botox kan de beweging verminderen die de lijn verder verdiept. Een bestaande diepe lijn hoeft daardoor niet volledig te verdwijnen.

Wanneer begint Botox te werken?

Direct na de behandeling

Direct na de injecties is nog geen vermindering van rimpels te verwachten. Op de injectieplaatsen kunnen kortdurend kleine verhevenheden, roodheid, gevoeligheid of blauwe plekjes ontstaan.

Tijdens de eerste dagen

De remming van de acetylcholine-afgifte ontwikkelt zich geleidelijk. De eerste verandering in spierbeweging kan na enkele dagen merkbaar worden. Het precieze verloop hangt onder meer af van het gebruikte geneesmiddel, de doelspier, de dosis en de injectieplaats.

Beoordeling van het resultaat

Het resultaat wordt in de praktijk vaak rond 10 tot 14 dagen beoordeeld. Dit is geen universeel piekmoment voor ieder product of iedere toepassing. De behandelend arts volgt het controlebeleid dat past bij het geneesmiddel en het behandelgebied.

Wanneer de werking afneemt

De zenuw en spier worden niet permanent vernietigd. De zenuw-spiercommunicatie herstelt geleidelijk, waardoor de spierbeweging terugkomt. Dynamische lijnen kunnen hierdoor opnieuw duidelijker worden.

Lees meer over hoe lang Botox werkt.

Wat kan Botox wel en niet veranderen?

Wat Botox kan doen

Botox kan:

• de activiteit van een doelspier tijdelijk verminderen;

• de contractiekracht van die spier verminderen;

• beweginggerelateerde lijnen zachter maken;

• bepaalde overmatige spierbewegingen verminderen.

Het effect verschilt per persoon en hangt onder meer af van anatomie, spiersterkte, dosis, injectieplaats en behandeldoel.

Wat Botox niet doet

Botox:

• voegt geen volume toe;

• vervangt geen verloren gezichtsvolume;

• verwijdert geen overtollige huid;

• verandert geen botstructuur;

• vult een rimpel niet fysiek op;

• verwijdert niet iedere statische lijn;

• geeft geen permanent resultaat.

Botox werkt daardoor anders dan een filler. Lees meer over het verschil tussen Botox en fillers.

Werkt botulinetoxine alleen op spieren?

Botulinetoxine wordt vooral geassocieerd met spieren, maar acetylcholine speelt ook een rol bij de aansturing van bepaalde klieren.

Zweetklieren worden geactiveerd via cholinerge zenuwsignalen. Wanneer botulinetoxine rondom geselecteerde zweetklieren wordt geïnjecteerd, kan de afgifte van acetylcholine tijdelijk afnemen. De behandelde klieren produceren daardoor minder zweet.

Het farmacologische basisprincipe is vergelijkbaar met de werking bij spieren, maar het behandeldoel, de dosis en de injectieplaatsen zijn anders.

Lees meer over Botox tegen zweten.

Misverstanden over hoe Botox werkt

Hoe verloopt een Botoxbehandeling in het kort?

Voor de behandeling beoordeelt de arts het gezicht in rust en tijdens beweging. Zo wordt duidelijk welke spier de zichtbare beweging veroorzaakt en hoe deze samenwerkt met omliggende spieren.

De arts bespreekt ook:

• het gewenste resultaat;

• de medische voorgeschiedenis;

• eerdere behandelingen;

• relevante geneesmiddelen;

• mogelijke redenen om niet te behandelen.

Vervolgens kiest de arts de doelspier, de dosis en de injectieplaatsen. De zichtbare rimpel ligt niet altijd precies op de plaats waar het geneesmiddel moet worden geïnjecteerd.

Met een dunne naald worden kleine hoeveelheden botulinetoxine op geselecteerde punten toegediend. Het effect ontwikkelt zich daarna geleidelijk. Een eventuele nacontrole vindt pas plaats wanneer de werking voldoende is opgebouwd.

Lees meer over uw eerste keer Botox.

Welke risico’s en beperkingen zijn er?

Een behandeling met botulinetoxine is een medische behandeling met een receptplichtig geneesmiddel. Er zijn bekende bijwerkingen, contra-indicaties en situaties waarin een arts behandeling moet uitstellen of afraden.

Tijdelijke reacties rond de injectieplaats

Na de injecties kunnen onder meer ontstaan:

• roodheid;

• zwelling;

• gevoeligheid;

• kleine verhevenheden;

• een blauwe plek;

• hoofdpijn.

Deze reacties kunnen tijdelijk zijn. De aard en duur verschillen per persoon en behandelgebied.

Effect op een nabijgelegen spier

Botulinetoxine kan soms een andere spier meer beïnvloeden dan bedoeld. Afhankelijk van het behandelgebied kan dit onder meer leiden tot asymmetrie, een zwaar gevoel, een tijdelijk hangend ooglid of verandering van een gezichtsuitdrukking.

Het risico hangt samen met onder andere anatomie, dosis, injectieplaats en behandelervaring.

Wanneer behandeling mogelijk niet geschikt is

Een arts houdt onder meer rekening met:

• een infectie of ontsteking bij de injectieplaats;

• bepaalde zenuw- of spieraandoeningen;

• allergieën voor bestanddelen van het geneesmiddel;

• relevante medicatie;

• zwangerschap of borstvoeding;

• eerdere ongewenste reacties.

Deze lijst is niet volledig. Een individuele medische beoordeling blijft noodzakelijk.

Neem direct contact op met een arts of spoedzorg wanneer na een behandeling problemen met slikken, spreken of ademhalen ontstaan, of wanneer u ongewone algemene spierzwakte ervaart.

Lees uitgebreider over de risico’s en complicaties van Botox.

Veelgestelde vragen over hoe Botox werkt